View Categories

“เบ่งขี้” อย่างเป็นมิตรกับริดสีดวง

เวลาที่ใช้อ่าน: 2 min read

ริดสีดวงทวาร (hemorrhoids) คือการโป่งพอง/อักเสบของหลอดเลือดบริเวณทวารหนักและทวารหนักส่วนปลาย ปัจจัยที่มักทำให้อาการกำเริบคือ “แรงดันในช่องท้องและในเส้นเลือดบริเวณทวาร”  โดยเฉพาะเวลาถ่ายอุจจาระ เช่น เบ่งแรง กลั้นหายใจ นั่งนาน และท้องผูกทำให้อุจจาระแข็ง ซึ่งทำให้ต้องเบ่งมากขึ้น ข่าวดีคือ “การเบ่งให้ถูกวิธี” ไม่ได้แปลว่าต้องฝืนออกแรง แต่คือการช่วยให้ลำไส้และกล้ามเนื้อทำงานประสานกัน อุจจาระออกง่ายขึ้น แรงกดทวารลดลง และเป็นมิตรกับริดสีดวงมากขึ้น

เทคนิคเบ่งที่ “ถูกต้อง” #

Step 1 : จัดท่าบนโถให้ช่วย “เปิดทางออก” #

ท่านั่งถ่ายแบบโถฝรั่งทำให้มุมทวาร-ไส้ตรงไม่ตรงเท่าท่านั่งยอง วิธีง่าย ๆ คือปรับท่าให้ใกล้เคียงการยอง

  • เท้าวางบนที่วางเท้า/เก้าอี้เตี้ย (ยกเข่าขึ้นสูงกว่าสะโพกเล็กน้อย)
  • เอนตัวไปข้างหน้าเล็กน้อย หลังยาว ไม่ห่อไหล่
  • ศอกวางบนต้นขา ให้ท้องผ่อนคลาย
    แนวทางนี้สอดคล้องกับคำแนะนำด้านไลฟ์สไตล์ของโรงพยาบาลที่แนะนำให้ “นั่งเอนไปข้างหน้าและยกเท้าเล็กน้อย” เพื่อหลีกเลี่ยงการเบ่ง

Step 2 : หายใจให้ถูกเลี่ยงกลั้นหายใจแล้วเบ่ง #

คนส่วนใหญ่พลาดตรงนี้พอจะถ่ายก็ “กลั้นหายใจแล้วเบ่ง” ซึ่งทำให้แรงดันในช่องท้องพุ่ง และกดเส้นเลือดทวารหนักมากขึ้น ให้เปลี่ยนเป็น หายใจแบบกะบังลม :

  • หายใจเข้าทางจมูกช้า ๆ ให้ท้องพอง (ไม่ยกไหล่)
  • หายใจออกยาว ๆ ทางปากเหมือน “เป่าลมผ่านหลอด”
  • ตอนหายใจออก ให้ “หน้าท้องช่วยดันเบา ๆ” แบบ ดันลงอย่างนุ่ม ไม่ใช่ “เกร็งคอ เกร็งหน้าหรือกัดฟัน”

Step 3 : ใช้ “แรงดันเบา ๆ 3–5 วินาที” แล้วหยุด #

แทนการเบ่งยาว ๆ ให้ทำเป็นรอบสั้น ๆ 

  • หายใจออกยาว 1 ครั้ง
  • ดันเบา ๆ 3–5 วินาที
  • หยุดพัก หายใจปกติ 5–10 วินาที
    ทำซ้ำไม่กี่รอบ ถ้ายังไม่ออก ให้ลุกออกจากห้องน้ำ แล้วค่อยกลับมาเมื่อปวดจริง

การ “ไม่ฝืน” และ “ไม่แช่นาน” เป็นแกนสำคัญ เพราะการนั่งนานทำให้เพิ่มแรงกดที่ทวารและเพิ่มโอกาสการเกิดริดสีดวง

Step 4 : ใช้กล้ามท้อง ไม่ใช่ก้นและ “คลาย” หูรูด #

เวลาถ่ายจริง ๆ ควรเป็นการทำงานร่วมกันของ

  • การบีบตัวของลำไส้
  • แรงดันหน้าท้องแบบพอดี
  • การคลายตัวของกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานและหูรูดทวาร

ถ้าคุณ “เบ่งแล้วเจ็บหรือออกนิดเดียว” อาจเป็นสัญญาณว่าอุ้งเชิงกรานยังเกร็งอยู่ กลยุทธ์ช่วยคลาย:

  • หายใจออกยาว ๆ 2–3 รอบก่อนเริ่มเบ่ง
  • ผ่อนคลายไหล่และท้องช่วงล่าง
  • จินตนาการว่า “ทวารกำลังเปิดนิ่ม ๆ” (ไม่ขมิบ)

ทำยังไงให้แทบ “ไม่ต้องเบ่ง” #

ต่อให้เทคนิคดีแค่ไหน ถ้าอุจจาระแข็งหรือปวดไม่จริง คุณก็ต้องฝืนอยู่ดี วิธีลดการเบ่งที่เวิร์กที่สุดคือปรับ “ความนุ่มและจังหวะ” ของอุจจาระ

1) เพิ่มไฟเบอร์ + ดื่มน้ำให้พอ #

คำแนะนำทั่วไปในการดูแล/ป้องกันริดสีดวงมักเน้น กินไฟเบอร์และดื่มน้ำ เพื่อให้อุจจาระนุ่มและถ่ายง่าย
แนวทางปฏิบัติ:

  • เพิ่มผัก ผลไม้ ถั่ว ธัญพืชไม่ขัดสี
  • ถ้าเพิ่มไฟเบอร์ ให้เพิ่ม “น้ำ” ตาม ไม่งั้นอาจท้องอืดหรือแข็งกว่าเดิม
  • ค่อย ๆ เพิ่มไฟเบอร์ทีละน้อย 1–2 สัปดาห์เพื่อให้ลำไส้ปรับตัว

2) “กติกาในห้องน้ำ” 2 ข้อ #

  • ไม่เกินเวลาฉี่: ถ้าไม่ออกในเวลาประมาณที่คุณฉี่เสร็จ ให้หยุดและค่อยกลับมาใหม่
  • ห้ามเล่นมือถือขณะถ่าย เพราะทำให้นั่งเพลินนานโดยไม่รู้ตัว (ยิ่งนานยิ่งเสี่ยงริดสีดวง)

3) ขยับร่างกายช่วยลำไส้ #

การเคลื่อนไหวช่วยลดท้องผูก และลดแรงกดในหลอดเลือดบางส่วนได้ แนะนำให้ออกกำลังกายสม่ำเสมอ

เช็กลิสต์สัญญาณว่า “คุณกำลังเบ่งผิด” #

ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งบ่อย ๆ ให้ปรับเทคนิคทันที

  • ต้องกลั้นหายใจทุกครั้งถึงจะออก
  • หน้าแดง คอเกร็ง ปวดหัวตอนถ่าย
  • นั่งนานเกิน 5–10 นาทีเป็นประจำ
  • ออกเป็นก้อนแข็ง เม็ด ๆ ต้องเบ่งหลายรอบ
  • ถ่ายเสร็จแล้วแสบ/ปวด/มีเลือดสด

เมื่อไรควรพบแพทย์ (อย่ารอให้หนัก) #

ควรปรึกษาแพทย์หากมีอย่างใดอย่างหนึ่ง:

  • เลือดออกมาก หรือเป็นซ้ำ ๆ
  • ปวดรุนแรง ก้อนบวมโตอย่างรวดเร็ว
  • น้ำหนักลด อ่อนเพลีย ซีด
  • ปรับพฤติกรรมแล้ว 1–2 สัปดาห์ยังไม่ดีขึ้น

สรุป #

Q1 : การ “เบ่ง” เกี่ยวอะไรกับริดสีดวง? #

A: เกี่ยวโดยตรง การเบ่งแรง กลั้นหายใจ หรือเบ่งนาน จะเพิ่มแรงดันในช่องท้องและหลอดเลือดบริเวณทวารหนัก ทำให้หลอดเลือดโป่งพอง อักเสบ หรือแตกได้ ซึ่งเป็นกลไกหลักของการเกิดและกำเริบริดสีดวง

Q2: เบ่งให้ “ถูกต้อง” ควรทำอย่างไร? #

A: หลักง่าย ๆ คือ ดันเบา + หายใจออก + ไม่ฝืน

  • หายใจเข้าลึกให้ท้องพอง
  • หายใจออกยาว ๆ แล้วดันเบา ๆ (ไม่กลั้นหายใจ)
  • ดันครั้งละ 3–5 วินาที แล้วหยุดพัก
  • ถ้าไม่ออก อย่าฝืน ให้ออกมาจากห้องน้ำก่อน

Q3 : ท่านั่งถ่ายมีผลจริงไหม? #

A: มีผลมากท่านั่งที่ถูกต้องจะช่วยให้ลำไส้ตรงเปิดมุมเหมาะสม ลดการเบ่ง

  • ยกเท้าสูง (ใช้ที่วางเท้าหรือสตูลเตี้ย)
  • เข่าสูงกว่าสะโพกเล็กน้อย
  • เอนตัวไปข้างหน้า หลังตรง
  • วางศอกบนต้นขา ท้องผ่อนคลาย

แหล่งอ้างอิง #

  1. Mayo Clinic. Hemorrhoids: Symptoms and causes.
  2. Mayo Clinic. Hemorrhoids: Diagnosis and treatment.
  3. NHS (UK). Piles (haemorrhoids).
  4. NHS Inform (Scotland). Haemorrhoids (piles).
  5. Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust. Piles (haemorrhoids) – Lifestyle changes.
  6. ASCRS (American Society of Colon and Rectal Surgeons). Management of Hemorrhoids (2024).
  7. Bedfordshire Hospitals NHS. Haemorrhoids (Piles) Advice on Discharge.
  8. Sadeghi A, et al. Dyssynergic Defecation: A Comprehensive Review. (2023)